Kiedy wymieniasz filtr w rekuperatorze albo oczyszczaczu, sama nazwa „wysoka skuteczność” niewiele jeszcze mówi. Liczy się to, jakie cząstki zatrzymuje wkład, według jakiej normy został przebadany, jaki stawia opór przepływowi i czy pasuje do konkretnego urządzenia. Poniżej porządkuję klasy filtrów powietrza, wyjaśniam oznaczenia ISO 16890 i HEPA oraz pokazuję, jak dobrać rozwiązanie do domu, wentylacji i oczyszczacza.
Najważniejsze informacje o doborze filtracji powietrza
- ISO 16890 dzieli filtry ogólnej wentylacji na grupy ISO Coarse, ePM10, ePM2,5 i ePM1.
- G4 i F7 to starsze oznaczenia według EN 779, które nie mają prostych odpowiedników w nowej normie.
- HEPA H13 zatrzymuje co najmniej 99,95% cząstek w warunkach badania według EN 1822.
- Wyższa skuteczność może oznaczać większy opór przepływu, hałas i zużycie energii.
- Najważniejszy jest cały układ, czyli filtr, szczelność obudowy, przepływ powietrza i regularna wymiana.
Jak czytać oznaczenia filtrów powietrza
Najczęściej spotykanym dziś systemem dla filtrów stosowanych w wentylacji ogólnej jest PN-EN ISO 16890. Norma ocenia skuteczność zatrzymywania cząstek w przedziałach odpowiadających pyłom PM10, PM2,5 i PM1, czyli cząstkom o średnicy odpowiednio mniejszej niż 10, 2,5 i 1 mikrometr.
Oznaczenie ISO ePM1 60% oznacza, że filtr należy do grupy przeznaczonej do zatrzymywania najdrobniejszych cząstek i osiąga deklarowaną średnią skuteczność na poziomie 60%. Nie znaczy to jednak, że zatrzymuje 60% każdego rodzaju zanieczyszczeń ani że taki sam wynik uzyska w dowolnym urządzeniu.
| Grupa według ISO 16890 | Co zatrzymuje | Minimalny warunek klasyfikacji | Typowe zastosowanie |
|---|---|---|---|
| ISO Coarse | Większe cząstki kurzu, włókna, owady i pył zgrubny | Mniej niż 50% skuteczności dla frakcji PM10 | Filtr wstępny, ochrona wentylatora i wymiennika |
| ISO ePM10 | Cząstki mniejsze niż 10 µm | Co najmniej 50% dla PM10 | Wentylacja ogólna, filtracja podstawowa |
| ISO ePM2,5 | Drobny pył, część smogu i aerozoli | Co najmniej 50% dla PM2,5 | Domy w mieście, wentylacja nawiewna |
| ISO ePM1 | Najdrobniejsze cząstki zawieszone w powietrzu | Co najmniej 50% dla PM1 | Rekuperacja, oczyszczanie powietrza nawiewanego |
Im wyższy procent przy danej grupie, tym skuteczniejsza filtracja w określonym zakresie cząstek. Z mojego punktu widzenia szczególnie ważne jest, by nie patrzeć wyłącznie na samą literę lub liczbę. ISO ePM1 50% i ISO ePM1 80% należą do tej samej grupy, ale oferują wyraźnie różny poziom ochrony.
Co zmieniła norma ISO 16890 względem oznaczeń G4 i F7
Starsza norma EN 779 posługiwała się klasami G1-G4, M5-M6 oraz F7-F9. Dlatego w opisach rekuperatorów i filtrów nadal widzę określenia takie jak G4, M5 czy F7, mimo że od kilku lat podstawą klasyfikacji jest ISO 16890.
Nie należy jednak traktować dawnych i nowych oznaczeń jak idealnych zamienników. Obie normy wykorzystywały inne metody badania i inne rozkłady cząstek. Przykładowo filtr opisany dawniej jako F7 może odpowiadać różnym wartościom ISO ePM1 lub ISO ePM2,5, zależnie od rzeczywistej charakterystyki konkretnego produktu.
| Stare oznaczenie | Co oznaczało | Ostrożna wskazówka przy nowym oznaczeniu |
|---|---|---|
| G4 | Filtracja zgrubna, ochrona urządzenia | Najczęściej grupa ISO Coarse, ale trzeba sprawdzić kartę produktu |
| M5-M6 | Filtracja średnia | Zwykle jedna z grup ePM10 lub ePM2,5 |
| F7 | Filtr dokładny, często stosowany po stronie nawiewu | Często ISO ePM1 lub ePM2,5, lecz nie ma jednego automatycznego przelicznika |
| F8-F9 | Bardzo dokładna filtracja wentylacyjna | Wyższe wartości ePM, zależnie od badanego zakresu cząstek |
Eurovent zwraca uwagę, że bezpośrednie porównanie klas EN 779 i ISO 16890 może prowadzić do błędnych wniosków. Przy zakupie patrzę więc przede wszystkim na pełne oznaczenie ISO, spadek ciśnienia i przepływ powietrza, a nie na marketingowe hasło „zamiennik F7”.
W przypadku starszego urządzenia nie trzeba od razu rezygnować z dotychczasowego filtra. Najbezpieczniej sprawdzić instrukcję, wymiary, kierunek przepływu oraz dopuszczalny opór. Zbyt ciasny lub zbyt gęsty wkład może ograniczyć wentylację bardziej, niż właściciel się spodziewa.
Gdzie zaczyna się filtracja EPA, HEPA i ULPA
ISO 16890 dotyczy głównie filtrów do wentylacji ogólnej. Filtry wysokoskuteczne są klasyfikowane osobno, przede wszystkim według EN 1822. W tym systemie bada się między innymi skuteczność dla MPPS, czyli zakresu cząstek, dla którego dany filtr jest najtrudniejszy do przejścia.
| Rodzina filtrów | Klasy | Minimalna skuteczność dla MPPS | Przykładowe zastosowanie |
|---|---|---|---|
| EPA | E10-E12 | Od 85% do 99,5% | Wybrane instalacje techniczne i pomieszczenia o podwyższonej czystości |
| HEPA | H13-H14 | Od 99,95% do 99,995% | Oczyszczacze, laboratoria, obiekty medyczne |
| ULPA | U15-U17 | Od 99,9995% do 99,999995% | Pomieszczenia o bardzo wysokich wymaganiach czystości |
W domowym oczyszczaczu najczęściej spotyka się HEPA H13. To bardzo skuteczny filtr cząstek, ale nie usuwa samodzielnie zapachów ani gazów. Za te zanieczyszczenia odpowiada warstwa węgla aktywnego, której skuteczność zależy od ilości materiału i stopnia jego zużycia.
Trzeba też zachować zdrowy dystans do samego numeru H13. Skuteczność wkładu nie gwarantuje identycznej skuteczności całego oczyszczacza, jeśli powietrze omija filtr przez nieszczelności. Liczy się również CADR, czyli rzeczywista wydajność dostarczania oczyszczonego powietrza, dopasowana do kubatury pomieszczenia.
Jak dobrać filtr do rekuperacji, nawiewnika i oczyszczacza
Rekuperacja i wentylacja mechaniczna
W centrali wentylacyjnej filtr nawiewny ma chronić mieszkańców i instalację przed pyłem zewnętrznym. W mieście, przy ruchliwej ulicy albo w sezonie grzewczym rozsądnym punktem wyjścia jest filtr z grupy ISO ePM1, o ile centrala ma odpowiednią wydajność i producent dopuszcza taki opór.
Po stronie wywiewnej często stosuje się filtr zgrubny lub ISO ePM10. Jego zadaniem jest głównie ochrona wymiennika przed kurzem, włóknami i tłuszczem. Wkład o najwyższej dostępnej klasie nie zawsze będzie lepszy, ponieważ może ograniczyć przepływ i zwiększyć pobór energii wentylatorów.
Nawiewniki okienne
W nawiewniku filtr jest zwykle mniejszy niż w centrali, dlatego szybko reaguje na zabrudzenie. Wkłady zgrubne dobrze zatrzymują większy kurz i owady, ale nie należy przypisywać im automatycznie skuteczności porównywalnej z filtrem ePM1 lub HEPA.
Przy wyborze patrzę na trzy rzeczy: przepływ powietrza po zamontowaniu wkładu, możliwość czyszczenia lub wymiany oraz szczelne dopasowanie elementu do obudowy. Filtr, który ogranicza nawiew tak mocno, że użytkownik zaczyna zamykać nawiewnik, przestaje spełniać swoją funkcję.
Przeczytaj również: Filtr HEPA - Czym jest, jak działa i który wybrać?
Oczyszczacze pokojowe
W oczyszczaczu domowym ważniejszy od samego symbolu HEPA jest dobór wydajności do pomieszczenia. Dla pokoju o powierzchni 20 m² i wysokości 2,6 m kubatura wynosi około 52 m³. Jeśli urządzenie ma zapewnić cztery wymiany powietrza na godzinę, potrzebny przepływ wynosi około 208 m³/h.
Jeżeli producent podaje wydajność tylko dla najwyższego, głośnego trybu, w codziennym użytkowaniu efekt może być słabszy. Zwykle lepiej wybrać model z zapasem wydajności i używać go na średnim biegu niż urządzenie pracujące bez przerwy na granicy możliwości.
Skuteczność filtra musi iść w parze z przepływem
Gęstszy materiał filtracyjny zatrzymuje więcej cząstek, ale zazwyczaj stawia większy opór. Ten parametr nazywa się spadkiem ciśnienia. W miarę zapełniania filtra rośnie, dlatego zabrudzony wkład może powodować słabszy nawiew, większy hałas i wyższe zużycie prądu.
W praktyce filtr w rekuperatorze często wymienia się co 3-6 miesięcy w domu przy ruchliwej ulicy, blisko budowy lub w okresie smogowym. W czystszym otoczeniu interwał może wynosić 6-12 miesięcy, ale decydują warunki lokalne i wskazania producenta. Filtr w oczyszczaczu zwykle działa 6-12 miesięcy, choć przy dużym zapyleniu może wymagać wcześniejszej wymiany.
- Nie czekaj wyłącznie na komunikat urządzenia, jeśli filtr jest widocznie szary lub zdeformowany.
- Nie myj wodą wkładu, który jest przeznaczony do wymiany, chyba że producent wyraźnie to dopuszcza.
- Po wymianie sprawdź, czy filtr został założony zgodnie z kierunkiem przepływu.
- Nie montuj mocniejszego filtra bez sprawdzenia dopuszczalnego sprężu wentylatora.
Najczęstszy błąd polega na kupowaniu najtańszego zamiennika o podobnych wymiarach. Nawet niewielka różnica w grubości uszczelki może stworzyć obejście, przez które powietrze ominie materiał filtracyjny. Szczelność montażu jest równie ważna jak deklarowana klasa.
Najrozsądniejszy wybór zaczyna się od warunków w budynku
Do ochrony urządzenia przed większym kurzem wystarczy filtracja zgrubna. Gdy problemem jest smog, pył miejski lub drobne cząstki, lepiej rozważyć grupę ISO ePM2,5 albo ISO ePM1, ale dopiero po sprawdzeniu możliwości wentylatora. Do oczyszczacza pokojowego dobrym standardem jest HEPA H13 połączony z odpowiednią wydajnością i warstwą węgla aktywnego.
Nie wybieram filtra na podstawie najwyższego symbolu na opakowaniu. Porównuję zakres zatrzymywanych cząstek, opór, szczelność, koszt wymiany i realny przepływ. Taki zestaw parametrów daje znacznie bardziej wiarygodną odpowiedź niż samo porównanie liter G, F, ePM czy H.
